سلسلهمراتب خواستگاری رسمی تا بلهبرون
فرایند ازدواج در فرهنگ ایرانی با خواستگاری آغاز میشود. پس از تماس اولیه مادر داماد و پذیرش از سوی خانواده عروس، جلسه نخست با حضور گل و جعبه شیرینی برگزار میشود. در این نشست، دختر و پسر در اتاقی جداگانه به گفتگو پیرامون جهانبینی، سبک زندگی و انتظارات آینده میپردازند.
در صورت رضایت اولیه، جلسات بعدی با حضور پدر و بزرگان فامیل ادامه مییابد که به «بلهبرون» ختم میشود. در جلسه بلهبرون، صورتجلسهای سنتی تنظیم میشود که در آن میزان مهریه (معمولاً بر حسب سکه تمام بهار آزادی)، میزان شیربها، تامین لوازم صوتی و تصویری توسط داماد، و زمان عقد و عروسی به امضای ریشسفیدان میرسد.
پیوندهای طایفهای در میان اقوام لر، کرد، عرب و بختیاری
در مناطق عشایری و استانهای دارای بافت قبیلهای (مانند خوزستان، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، ایلام و کردستان)، تصمیمگیری ازدواج فراتر از خانواده هستهای بوده و با مشورت بزرگان طایفه صورت میگیرد. رسم سنتی «نافبُر» که در گذشته رایج بود، امروزه با ارتقای آگاهی حقوقی و فتوای مراجع مبنی بر بطلان نکاح بدون رضایت قلبی، عملاً منسوخ شده است.
در این جوامع، جلب رضایت عموها و داییها اهمیت بسزایی دارد. رسم ناپسند «فصلیه» یا «خونبس» (دادن دختر به عنوان دیه برای حل منازعات قبیلهای) در حقوق کیفری ایران جرمانگاری شده و هرگونه عقد ناشی از اجبار و اکراه طبق ماده ۱۰۷۰ قانون مدنی باطل و فاقد اثر است.
خطرات حقوقی و اجتماعی فرار دختر و پسر
برخی جوانان در اثر مخالفت خانوادهها اقدام به فرار میکنند. این اقدام در جامعه ایران با خطرات هولناکی همراه است. از نظر حقوقی، فرار دختر باکره میتواند به طرح شکایت آدمربایی توسط خانواده علیه پسر منجر شود که مجازاتهای حبس سنگینی در پی دارد.
علاوه بر تبعات کیفری، فرار موجب شکسته شدن پلهای ارتباطی با خانواده و بروز کینههای دیرینه میشود. راهکار قانونی و منطقی در صورت مخالفت غیرموجه والدین، اقدام از مجرای قانونی دادگاه خانواده طبق ماده ۱۰۴۴ قانون مدنی و بهرهگیری از مشاوران و ریشسفیدان معتمد است.